Liman Operatörünün Sorumluluk Riskleri
Liman ve terminal operatörleri, yükleme/boşaltma, depolama ve deniz-kara aktarma operasyonları sırasında pek çok sorumluluk riskine maruz kalır. Bu riskler hem fiziksel varlıklara hem üçüncü şahıslara hem de çevreye yönelik olabilir.
Gemi Hasarı
Yanlış rehberlik, kötü yanaşma koşulları veya rıhtım altyapısı nedeniyle gemiye verilen hasar.
Yük Hasarı
Elleçleme, depolama veya taşıma sırasında yüke verilen hasar ve eksiklik talepleri.
Ekipman Hasarı
Vinç, forklift veya konteyner ekipmanının gemiye veya üçüncü şahıs mülküne zarar vermesi. Terminal işletmecisinin müşterinin konteynerine verdiği zarar, hukuki sorumluluk koşulları gerçekleştiğinde bu poliçe kapsamında değerlendirilebilir; konteyner maliki bakımından ekipmanın fiziksel kaybı veya hasarı ise ayrıca ekipman sigortasının konusu olabilir (bkz. Konteyner Sigortası). Her iki teminatın varlığı ve kapsamı poliçe wording'ine bağlıdır ve aynı zarar için iki ayrı poliçeden otomatik veya mükerrer ödeme yapılacağı anlamına gelmez.
Çalışan ve Ziyaretçi Kazaları
Liman sahasındaki iş kazaları ve ziyaretçi yaralanmaları; işveren ve tesis sorumluluğu. Çalışan tazminatı riski genellikle ayrı bir İşveren Sorumluluk Sigortası (EL) kapsamında ele alınır; PTOL poliçeleri bu teminatı dahil edip etmediği bakımından farklılık gösterir ve koordinasyon incelenmelidir.
Çevresel Kirlilik
Yakıt dökülmesi, kimyasal sızıntı veya tehlikeli madde olaylarından kaynaklanan çevre kirliliği sorumluluğu. PTOL poliçesi kapsamındaki kirlilik teminatı ani olaylara sınırlı olabilir; kademeli kirlilik genellikle ayrı bir EIL (Environmental Impairment Liability) poliçesi gerektirmektedir.
Geç Teslimat ve Ekonomik Kayıp
Operasyonel gecikmeden kaynaklanan müşteri ekonomik kayıpları; wording'e bağlı kapsam.
Liman Sorumluluk vs. P&I — Koordinasyon
Bir yanaşma veya çarpışma kazasında hem gemi sahibi (P&I kapsamı) hem de liman operatörü (liman sorumluluk poliçesi) hukuki sorumlulukla karşılaşabilir. Bu iki poliçenin çakışma ve boşluk noktaları dikkatle analiz edilmelidir.
Kirlilik Riski ve EIL Koordinasyonu
Liman alanında petrol dökülmesi veya kimyasal sızıntı, standart sorumluluk poliçesinin ötesinde özel çevre kirliliği teminatı gerektirebilir. Çevresel Kirlilik (EIL) Sigortası ile koordinasyon önerilir.
Terminal Operatörü, Stevedore ve CCC Sorumlulukları
Liman ve terminal faaliyetlerinde aynı olay birden fazla sorumluluk ilişkisini tetikleyebilir. Aşağıdaki başlıklar, yayımlanmış sigorta ürün anlatımlarında ve örnek poliçe şartlarında sık görülen teknik alanları özetler; hangi alanın hangi poliçede, hangi limitle ve hangi koşullarla kapsandığı poliçe wording'ine bağlıdır.
Terminal Operators Liability
Terminal işletmecisinin, terminal faaliyetleri sırasında gemilere, yük sahiplerine, ziyaretçilere ve komşu tesislere verdiği bedeni ve maddi zararlardan doğan hukuki sorumluluğu. Faaliyetin ve sahanın poliçede nasıl tanımlandığı kapsamın sınırını belirler.
Stevedores Liability
Yükleme ve boşaltma (stevedoring) hizmeti veren işletmenin gemi, yük, ekipman ve üçüncü kişilere verdiği zararlardan sorumluluğu. Terminal operatörü poliçesinde stevedoring faaliyetinin açıkça tanımlı olup olmadığı ve stevedore'un kendi poliçesi veya alt yüklenici düzeni ayrıca incelenmelidir.
Care, Custody and Control (CCC)
Operatörün bakım, gözetim ve kontrolü altındaki başkasına ait mal: yük, konteyner, ekipman, bazen gemi. Bu mal çoğu zaman genel sorumluluk poliçelerinde ayrı bir istisna konusudur; liman ve terminal poliçelerinde CCC kapsamı, alt limiti ve koşulları wording ile belirlenir.
Yükleme, Boşaltma ve Elleçleme
İstifleme, kaldırma, taşıma ve aktarma sırasında yüke gelen hasar, eksiklik veya kayıp. Sorumluluk; operatörün kusuruna, hizmet sözleşmesine ve varsa sorumluluk sınırlama koşullarına bağlıdır.
Emanet Altındaki Yük ve Konteynerler
Terminalde bekleyen yük ve konteynerler, operatörün kontrolünde olduğu sürece CCC riski oluşturur. Avustralya piyasasında yayımlanmış bir örnek şartta (NTI) "üçüncü şahıs malı" tanımı sigortalının konsinye olarak elinde tuttuğu malı dışarıda bırakır; bu nedenle emanet mal kapsamı poliçeden poliçeye farklılık gösterir. Konteyner ekipmanı için bkz. Konteyner Sigortası.
Yanlış Teslim ve Geç Teslim
Yanlış teslim, hatalı tanımlama ve elleçleme gecikmesinden doğan zararlar. Aynı örnek şartta bu alan ayrı ve sınırlı bir otomatik uzantı olarak yer alır; aynı şartta sözleşmenin ifa edilmemesi ve gecikme genel istisna kapsamındadır. Gecikmeden doğan salt ekonomik kayıp bu nedenle poliçe metnine göre kapsam dışı veya alt limitli olabilir.
Liman Ekipmanı
Vinç, forklift ve benzeri ekipmanın üçüncü kişiye verdiği zarar sorumluluk poliçesinin konusudur; ekipmanın kendi fiziksel hasarı ayrı bir ekipman veya makine sigortasına aittir. Örnek şartta kaldırma aletinin kayıtlı veya hesaplanmış kapasitesinin aşılması istisnadır.
Üçüncü Kişi Bedeni ve Maddi Zararları
Chubb Türkiye'nin liman ve terminal işletenleri sorumluluk ürün sayfası, üçüncü taraf mülkü zararı, can kaybı ve yaralanmayı kapsam başlıkları arasında sayar ve birincil ile ek teminat sağlandığını belirtir. Ürün tanıtımı poliçe şartı yerine geçmez; gerçek kapsam poliçe klozlarına bağlıdır.
Standart Teminat ile Ek Kloz ve Uzantıların Ayrımı
Liman ve terminal sorumluluk poliçesinde ana teminat ile ek kloz veya uzantılar ayrı değerlendirilmelidir; çünkü uzantılar çoğunlukla ayrı alt limite, ek koşula veya ek primi gerektirebilir.
Ana teminat (genel yapı)
- Üçüncü kişilere bedeni zarar
- Üçüncü kişilere ait maddi zarar
- Poliçe şartlarına göre savunma ve hukuki masraflar
- Poliçede tanımlanan faaliyet ve saha ile sınırlı kapsam
Ek kloz ve uzantılar (poliçeye göre değişir)
- CCC kapsamı: emanet altındaki yük ve konteynerler (alt limitli olabilir)
- Yanlış teslim ve geç teslim
- Enkaz ve kalıntı kaldırma masrafları
- Ani ve belirlenebilir kirlilik ile temizlik masrafları
- Kiralanan veya kiraya verilen ekipman
- İdari para cezaları (poliçe ve hukukun izin verdiği ölçüde)
Avustralya piyasasında yayımlanmış örnek şartta ana teminat yalnızca kişisel yaralanma ve üçüncü şahıs maddi zararına ilişkindir; enkaz kaldırma, cezalar, gecikme ve yanlış teslim ile ani kirlilik ayrı alt limitlere tabi otomatik uzantılar olarak, bazı faaliyetler ise isteğe bağlı uzantı olarak yer alır.
İşveren, Çevre, Enkaz, İş Durması ve Taraf Ayrımı
İşveren Sorumluluğu Ayrımı
Terminal çalışanlarının iş kazası riski genellikle ayrı bir İşveren Sorumluluk Sigortası konusudur; örnek şartta çalışan yaralanması istisnadır. Yüklenici ve alt yüklenici çalışanlarının kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir.
Çevresel Sorumluluk
Örnek şartta kirlilik yalnızca ani ve belirlenebilir, tesis alanında başlayıp sona eren olaylar için ve ayrı alt limitle yer alır; kademeli kirlilik kapsam dışıdır. Büyük ve kademeli kirlilik senaryoları için Çevresel Kirlilik (EIL) Sigortası ile koordinasyon gerekir.
Enkaz Kaldırma (Wreck Removal)
Enkaz ve kalıntıların kaldırılması, kanal açılması ve işaretleme masrafları uzantı olarak yer alabilir. Örnek şartta bu uzantı, sigortacının ön yazılı onayına, kaldırmanın olaydan sonra belirli süre içinde yapılmasına, operatörün su yolunu açık tutma yükümlülüğüne ve masrafın başkasından tahsil edilememesine bağlıdır ve ayrı alt limitlidir. Geminin kendi enkaz kaldırma yükümlülüğü P&I çerçevesinde ayrıca değerlendirilir; terminal uzantısıyla örtüşme ve rücu ilişkisi ayrıca incelenmelidir.
İş Durması ve Kâr Kaybı Sınırları
Sorumluluk poliçesi operatörün kendi iş durmasından doğan kâr kaybını karşılamaz; bu konu ayrı bir İş Durması ve Kâr Kaybı Sigortası konusudur. Müşterilerin liman kapanması gibi olaylardan doğan salt ekonomik kayıpları, maddi zarara bağlı değilse poliçe metnine göre kapsam dışı veya alt limitli olabilir.
Operatör, Taşıyıcı ve Armatör Sorumluluklarının Ayrımı
- Terminal operatörü: elleçleme, depolama ve emanet hizmetinden doğan sorumluluk; hizmet sözleşmesi ve sorumluluk sınırlama koşulları belirleyicidir.
- Taşıyıcı: taşıma sözleşmesinden doğan yük sorumluluğu.
- Armatör: geminin işletilmesinden doğan sorumluluklar; P&I ve H&M ile ilişkilidir.
Tek bir olayda bu üç tarafa karşı ayrı talepler ve aralarında rücu ilişkileri doğabilir; kimin sorumlu olduğu sözleşmeler ve kusur dağılımıyla belirlenir. Tersane niteliğindeki işler için Gemi Onarım İşletmecileri Sorumluluk Sigortası, marina ve çekek yeri faaliyetleri için Marina İşletmecisi Sorumluluk Sigortası ayrıca değerlendirilir.
Kıyı Tesisleri İçin Ayrı Zorunlu Çevresel Sigorta
5312 sayılı Kanun kapsamına giren kıyı tesisleri için, bu sayfada anlatılan liman ve terminal operatörleri sorumluluk poliçesinden ayrı bir düzenleme vardır: Kıyı Tesisleri Deniz Kirliliği Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Tarife ve Talimat Tebliği, RG 25/4/2018, 30402; son değişiklik RG 25/11/2025, 33088, yürürlük 1/1/2026). Tebliğin kapsamındaki tesisler arasında yükleme veya boşaltma yapılan limanlar, iskeleler ve terminaller sayılmaktadır.
- Bu zorunlu sigorta, liman ve terminal operatörleri sorumluluk poliçesinin standart teminatı değildir ve onun yerine geçmez; ikisi ayrı yükümlülüklerdir.
- Bir tesisin kapsamda olup olmadığı ve asgari teminat tutarları bu sayfada değerlendirilmemiştir; ilgili Tebliğ ve güncel mevzuat esas alınmalıdır.
- Deniz turizmi tesisleri için ayrıca Deniz Turizmi Yönetmeliği m.51 geçerlidir (bkz. Marina İşletmecisi Sorumluluk Sigortası).
Prim Faktörleri ve Risk Değerlendirmesi
- Tesis tipi ve kapasitesi — konteyner, dökme yük, sıvı yük, RoRo terminali farklı risk profili oluşturur
- Gemi trafiği ve tonaj — yıllık yanaşma sayısı ve maksimum DWT underwriting açısından kritik
- Geçmiş hasar sicili — son 3-5 yılın hasar frekansı ve şiddeti
- ISPS ve güvenlik standartları — Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu uyumu
- Elleçlenen yük tipleri — tehlikeli madde, kimyasal veya özel yük taşımak ek risk oluşturur
- Personel eğitimi ve güvenlik prosedürleri — belgelenmiş ISG sistemi prim avantajı sağlayabilir