Kısaca kapsam ve teklif
Enerji sigortası, tesisin inşaat ve işletme dönemindeki maddi hasar, makine kırılması ve bunlara bağlı gelir kaybı riskleri için yapılandırılır. Neolife; teknoloji, tesis değeri, hasar senaryoları ve finansman koşullarına göre teklif toplar. GES, RES, HES ve BESS projelerinde kapsam, muafiyet ve iş durması süreleri ayrı değerlendirilir.
Enerji projesinin sigorta yaşam döngüsü
Bir enerji projesinin sigorta ihtiyacı inşaat aşamasında başlar ve tesisin ekonomik ömrü boyunca devam eder. Her aşamanın kendine özgü riskleri ve farklı sigorta ürünleri vardır; bu ürünlerin koordineli yapılandırılması kapsam boşluklarını önler.
İnşaat Tüm Riskler Sigortası (CAR) / Montaj Tüm Riskler Sigortası (EAR) + Projenin Gecikmesi Sonucu Kâr Kaybı (DSU/ALOP)
- Ekipman nakliyesi (Marine Cargo)
- Montaj / kurulum hasarı
- Test ve Devreye Alma Dönemi
- Projenin Gecikmesi Sonucu Kâr Kaybı (DSU)
- İnşaat sürecinde TPL
İşletme Dönemi Maddi Hasar Sigortası (OPD) + Makine Kırılması Sigortası (MB) + TPL
- İşletme hasarı (OPD)
- Makine kırılması (MB)
- İş durma — bekleme süresi (waiting period)
- Bakım dönemi latent defect
- İşletme sorumluluğu (TPL)
Kâr Kaybı / İş Durması (BI) + Makine Kırılması Sonucu Kâr Kaybı (MLOP) + Yenileme
- Süregelen OPD ve MB
- Kâr kaybı / İş durması (MLOP)
- Doğal afet alt limitleri (sublimitleri)
- Equipment ageing / yeniden değerleme
- Siber / çevresel sorumluluk
Temel kapsam başlıkları
İşletme Dönemi Maddi Hasar Sigortası (OPD)
Dışarıdan gelen ani ve beklenmedik olaylardan kaynaklanan fiziksel hasar: yangın, patlama, fırtına, deprem (sublimit), taşkın, yıldırım, dışarıdan darbe. Aşınma, korozyon ve kademeli bozunma kapsam dışıdır.
Makine Kırılması Sigortası (MB)
Makinenin kendi iç nedeninden kaynaklanan arıza: malzeme yorulması, aşırı akım, kısa devre, operatör hatası, yağlama yetersizliği. OPD ile kapsam sınırları kesişebilir; iki poliçenin koordineli yazılması kritiktir.
Kâr Kaybı ve İş Durması Teminatı (Business Interruption/MLOP)
OPD veya MB hasarı sonucunda tesisin üretemediği dönemdeki gelir kaybı ve devam eden sabit giderler. Tazminat Dönemi (Indemnity Period) ve bekleme süresi (waiting period) seçimi proje nakit akışına göre belirlenir.
Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk (TPL)
Tesis faaliyetinden kaynaklanan üçüncü şahıs bedensel zararı ve maddi hasar. Çevre kirliliği sorumluluğu, belirtilmedikçe çoğunlukla ayrı değerlendirilir.
DSU / ALOP
İnşaat aşamasında sigortalı hasar nedeniyle planlı devreye giriş tarihinin gecikmesinden doğan gelir kaybı. CAR/EAR kapsamındaki maddi hasara bağlıdır; bağımsız aktive edilemez.
Marine Cargo / Transit
Büyük ekipmanların (türbin, transformatör, panel grubu) fabrikadan şantiyeye taşınması sırasındaki hasar. Özellikle büyük ve uzun nakliyeli ekipmanlarda ayrı marine sigortası kritiktir.
Siber Risk
Enerji tesislerinin SCADA/OT sistemlerine yönelik siber saldırı, veri ihlali ve operasyonel sistem kesintisi. OPD/MB poliçelerinde siber kaynaklı fiziksel hasar istisnası giderek yaygınlaşıyor; ayrı siber poliçesi değerlendirilmeli.
Çevre Sorumluluğu (E36)
Tesis faaliyetinden kaynaklanan toprak, su ve hava kirliliği ile buna bağlı temizleme giderleri ve sorumluluk. Standart TPL poliçelerinde çoğunlukla kapsam dışıdır; özel environmental liability poliçesi gerektirir.
Makine Kırılması Kâr Kaybı (MLOP) (E32)
MB hasarına bağlı üretim durması gelir kaybı teminatıdır. Standart BI (E31) OPD hasarını tetikleyici alırken MLOP MB hasarına eşlik eder. İki yapı koordineli düzenlenmediğinde kapsam boşluğu oluşabilir; aynı tesiste hem BI hem MLOP değerlendirilmesi tavsiye edilir.
Proje Kargo Gecikmesi (Cargo DSU) (E38)
Projeye özgü ekipmanın (türbin, transformatör, panel grubu) nakliye sürecinde hasar görmesi ve bu nedenle tesisin gecikmesinden doğan gelir kaybı teminatı. Marine Cargo poliçesine bağlı ayrı bir DSU uzantısıdır; CAR/EAR kaynaklı DSU/ALOP'tan (E34) farklıdır.
Ekipman Performans ve Garanti Riskleri (E39)
OEM (üretici) garantisinin kapsadığı ve sigorta kapsamına girmeyen alanların ayrımı kritiktir. Performans düşüşü ve beklenen bozunma garantinin konusu; ani fiziksel hasarın tazminatı sigortanın konusudur. Bu iki güvence birbirinin yerine geçmez.
Parametrik Enerji Çözümleri (E40)
Ölçülen fiziksel parametre (rüzgâr hızı, güneş ışınımı, yağış, sıcaklık) önceden belirlenen tetikleyici eşiğin altında kaldığında kararlaştırılan tutarı ödeyen tazminat modelidir. Maddi hasar şartı ve hasar tespiti gerektirmez. Mevcut piyasa erişimi ve ürün yapısı için Neolife ile değerlendirme yapılması önerilir.
Maddi Hasar (Property Damage) ile Makine Kırılması: kritik sınır
Enerji tesislerinde en sık sorulan sorulardan biridir: "Bu hasar OPD poliçesine mi, MB poliçesine mi düşer?" Sınır bazen nettir, bazen tartışmalıdır.
OPD
- Dış kaynaklı, ani, beklenmedik olay
- Yangın — herhangi bir nedenle
- Fırtına, sel, deprem
- Yıldırım doğrudan hasarı
- Çarpma, yabancı nesne isabet
- Komşu ekipman hasarının yayılımı
- Sabotaj / vandalizm
MB
- İç kaynaklı mekanik veya elektriksel arıza
- Kısa devre, ark, aşırı voltaj
- Malzeme yorulması, çatlak oluşumu
- Yağlama yetersizliği, sızdırmazlık kaybı
- Operatör hatası (iç neden)
- Pompa, türbin, şanzıman iç arıza
- Kompresör, jeneratör iç arıza
Transformatör, türbin ve büyük jeneratör: özel dikkat
Güç transformatörleri, rüzgar türbinleri ve büyük jeneratörler enerji tesislerinin en pahalı ve en uzun temin süreli ekipmanlarıdır. Bu ekipmanlara özgü riskler:
- Güç transformatörü: Ark arızası, sargı sararması, kısa devre, yağ yangını. Büyük şebeke transformatörlerinin yedek bulma süresi 12–36 ay olabilir; BI indemnity period buna göre belirlenmeli.
- Rüzgar türbini nacelle/şanzıman: Şanzıman arızası MB'nin en yaygın hasar kalemi. Offshore için erişim güçlüğü onarım süresini ve BI hasarını büyütür.
- GES inverterleri: Seri Hasar (Serial Loss) riski — binlerce aynı model inverterin toplu arızası. Marka/model konsantrasyonu underwriting'de ayrıca sorgulanır.
- HES türbin ve enjektörleri: Kavitasyon hasarı — yüksek hızlı akıştan kaynaklanır, aşınma sayılabileceği tartışmalıdır; poliçe şartlarında (wording) açıkça tanımlanması gerekir.
PML ve EML: hasar tahmini ve kapasite belirleme
Olası Azami Hasar (PML) ve Tahmini Azami Hasar (EML), Risk Değerlendirme Uzmanı'nın (underwriter) sigorta kapasitesini ve limiti belirlemesinde temel araçlardır. Reasürans yapılandırması da bu değerlere göre kurgulanır.
PML / EML Kavramları
Olası Maksimum Kayıp
Belirli tehlike, olay ve koruma varsayımları altında hesaplanan olası büyük hasar tahmini. Kullanılan senaryo ve metodoloji risk mühendisliği raporunda açıkça belirtilmelidir.
Tahmini Maksimum Kayıp
Tanımlanan işletme ve koruma varsayımlarıyla hesaplanan tahmini büyük hasar. EML, her raporda tüm korumaların başarısız olduğu tam kayıp anlamına gelmez; PML ile karşılaştırma aynı metodoloji üzerinden yapılmalıdır.
Doğal Afet PML Ayrımı
Deprem, sel gibi katastrofik olayların PML'i tekli hasar PML'inden ayrı değerlendirilir. Birden fazla tesisi etkileyen doğal afet senaryolarında kümülatif PML hesabı yapılır.
Kapasite & Limit Belirleme
Limit ve sigorta bedeli; yeniden yapım değeri, hasar senaryoları, sözleşme koşulları ve satın alınan katmanlar birlikte değerlendirilerek belirlenir. PML/EML tek başına evrensel bir asgari limit kuralı değildir.
Proje finansmanı ve PML: Banka veya finansör, kredi sözleşmesinde sigorta limitinin en az tesisin "Yeniden Yapım Değeri (Replacement Value)" veya "EML" tutarı kadar olmasını şart koşabilir. Bu koşul poliçe müzakeresinde karşılanmadığında kreditörler ek güvence talep edebilir.
Kâr Kaybı ve İş Durması Teminatı (Business Interruption/MLOP)
Fiziksel hasar tazminatı onarım maliyetini karşılar; ancak tesisin çalışmadığı süredeki gelir kaybı ayrı bir sorundur. BI/MLOP bu boşluğu kapatır.
OPD veya MB Hasarı
BI/MLOP devreye girmesi için önce OPD veya MB poliçesi kapsamında tazminata konu bir fiziksel hasar gerçekleşmeli ve buna bağlı üretim kesintisi oluşmalıdır.
Bekleme Süresi
Tesisin kesintili kaldığı ilk X gün/saat için BI tazminatı ödenmez. Bekleme süresi kısa tutulursa prim artar. Enerji tesislerinde tipik olarak 24–72 saattir.
Tazminat Süresi
Bekleme süresi sonrasında BI'ın maksimum karşılamaya devam edeceği süre. Büyük ekipman tedarik süresi (özellikle trafo/türbin: 12–36 ay) bu süreyi belirlemeli.
MLOP hesap kalemleri
- Kayıp gelir: Üretilemeyen elektriğin piyasa veya garanti fiyatı üzerinden hesabı.
- Devam eden sabit giderler: Tesis çalışmasa da devam eden personel, finansman faizi, sigorta ve bakım maliyetleri.
- Savings (kurtarılan giderler): Tesis durduğu için yapılmayan değişken giderler MLOP'tan mahsup edilir.
- Yardımcı üretim kaynakları: Varsa yedek kapasite devreye girmesi ve bunun etkisi.
Şebeke kesintisi: ek kapsam kontrolü
Şebeke kaynaklı kesintinin standart iş durması poliçesinde otomatik karşılandığı varsayılmamalıdır. Hasar tetikleyicisi, hizmet sağlayıcı uzantısı, bekleme süresi ve alt limitler ayrıca müzakere edilebilir. Enerji alıcısının ödeme riski ise iş durması teminatından ayrı olarak alacak sigortası veya garanti seçenekleriyle değerlendirilir.
Tazminat dönemi (indemnity period) yetersizliği: Türkiye'de büyük güç transformatörü temin süresi 18–36 ay olabilir. Eğer BI tazminat dönemi 12 ay olarak belirlendiyse ve hasar 18 ay kesintiye yol açıyorsa son 6 aydaki gelir kaybı tazminat dışında kalır. Bu açık, finansör tarafından da kabul edilmez niteliktedir.
Yenilenebilir enerji segmentleri: sektöre özgü riskler
GES Sigortası
- Panel hasarı: dolu, fırtına, yangın, çalınma
- Inverter arızası — MB kapsamı
- Tracker sistemi hasar ve arızası
- Kabloaj hasarı, DC/AC konversiyon
- Seri Hasar (Serial Loss) riski — aynı model inverter/panel
- Transformatör kırılması ve yangını
- Yabancı nesne gölgelenmesi değil, fiziksel hasar
- Soiling / degradation kapsam dışı
RES Sigortası
- Kanat hasarı: fırtına, buzlanma, yorulma, yıldırım
- Nacelle yangını — en büyük hasar senaryosu
- Şanzıman arızası — MB'nin en yaygın kalemi
- Kule yapısal hasarı
- Yıldırım koruması yetersizliği
- Erişim güçlüğü — onarım süresi uzar, BI büyür
- Offshore türbinde marine korozyonu
- Rüzgar yoğunluğu değil, fiziksel hasar kapsanır
HES Sigortası
- Türbin ve enjektör hasarı
- Kavitasyon hasarı — aşınma sınırı tartışmalı
- Penstock ve boru hattı hasarı
- Baraj ve kapak mekanizması
- Taşkın kaynaklı alüvyon birikimi
- İletim bağlantısı kesintisi
- Su debisi riski — standart maddi hasar teminatından ayrı değerlendirilir
- Çevre sorumluluğu — ayrı değerlendirme
Termik / Doğalgaz
- Kazan ve türbin hasarı — büyük hasar potansiyeli
- Gaz türbini sıcak bölüm arızası
- Jeneratör sargı ve rotor hasarı
- Isı kazanağı ve boru hattı
- Kompresör arızası
- HRSG boru hasarı
- Yakıt kesintisi BI tetiklemez (dış kaynaklı)
- Çevre/kirlilik sorumluluğu ayrı
Offshore Rüzgâr Santralleri — Deniz Üstü (E03)
Offshore rüzgâr projeleri, karadaki RES'e kıyasla deniz ortamı, erişim güçlüğü ve deniz altı kablo riskleri nedeniyle özelleşmiş underwriting değerlendirmesi gerektirir. Türkiye'de offshore rüzgâr kapasitesi gelişmekte olup uluslararası özel piyasaya dayanır; yerleştirme kapasitesi onshore RES'ten farklıdır.
- Kurulum fazı: Jack-up gemi operasyonları, monopile çakma, deniz altı kablo döşeme ve montaj hasarı — CAR/EAR + marine yapısı birleşebilir
- Deniz ortamı korozyonu: Tuz nemli ortamda hızlanan metal yorulması, kaplama hasarı ve yapısal bütünlük sorunları
- Erişim kısıtlaması: Dalgalı hava koşullarında bakım ve onarım erişiminin kısıtlanması — BI tazminat dönemi (indemnity period) buna göre belirlenmeli
- Deniz altı ihraç kabloları: Tekne demiri, balıkçı ağı veya zemin hareketi nedeniyle kablo hasarı — tüm offshore BI'nın kritik tetikleyicisi
- Foundation ve monopile: Zemin aşınması (scouring), monopile sızdırmazlık kaybı, J-tube hasarı
- Marine Cargo: Offshore türbin bileşenlerinin deniz yoluyla nakliyesinde proje kargo sigortası gerekir
- Sorumluluk: Denizcilik faaliyetleriyle etkileşim; P&I koordinasyonu değerlendirilmeli
- Underwriting: Premium, muafiyet ve kapasite onshore RES'ten önemli ölçüde farklıdır; global offshore enerji piyasasına erişim gerekir
Jeotermal Santraller (E05)
Türkiye, Avrupa'nın en büyük jeotermal kapasitelerinden birine sahiptir (kurulu kapasite ağırlıklı olarak Ege bölgesinde). Yüzeyde konvansiyonel enerji tesislerine benzer risk profili taşırken yeraltı kaynak (reservoir) riski özgün bir boyut ekler.
- Kuyu riski: Kuyu başı sızdırmazlık kaybı, kontrol dışı baskı artışı; kuyu yeniden delme maliyeti
- Rezervuar riski: Aşırı üretimle jeotermal kaynak veriminin uzun vadeli düşmesi — standart poliçe kapsamı dışında kalır; underwriting'de ayrıca değerlendirilir
- Korozyon ve ölçek (scaling): Yüksek sıcaklıklı tuzlu/asidik akışkanın boru ve ekipmanda mineral birikmesi ve korozyon hasarı
- H₂S riski: Hidrojen sülfür sızıntısı — yangın, toksisite ve çevre sorumluluğu
- Türbin ve ısı değiştirici: Buhar türbini erozyon hasarı, yoğuşturucu arızası; OPD + MB kapsamında değerlendirilir
- Çevre sorumluluğu: Jeotermal akışkanın yüzeye kontrolsüz çıkmasından kaynaklanan toprak ve su kirliliği
- Teminat yapısı: OPD + MB + BI/MLOP + çevre sorumluluğu; rezervuar ve kuyu riskleri ayrıca sorgulanır
Biyogaz Tesisleri (E06)
Biyogaz tesisleri, organik atıkların anaerobik çürütülmesiyle metan ağırlıklı gaz üretir; bu gazı gaz motorları aracılığıyla elektrik ve ısı enerjisine çevirir. Risk profili konvansiyonel enerji tesislerinden birkaç kritik açıdan ayrışır.
- Anaerobik çürütme prosesleri: Çürütücü (digestor) basınç artışı, gaz sızıntısı, sıvı geçirgenlik kaybı, yapısal hasar; biyolojik proses kesintisi tek başına BI tetiklemez — fiziksel hasar şartı aranır
- Gaz depolama: Gaz deposunun (gasholder / balonu) patlaması veya yırtılması; gaz dome hasarı
- Metan sızıntısı: Hem çevresel sorumluluk hem yangın/patlama riski — sızıntı tespiti ve önleme altyapısı underwriting'de kritik biçimde sorgulanır
- Yangın ve patlama: Gaz depolama alanında tutuşma; kontrol odası ve boru hatlarında yangın — aktif yangın algılama ve söndürme sistemi olmazsa olmaz
- Gaz motorları ve jeneratörler: İç kaynaklı motor arızası, katalitik konvertör ve filtre hasarı — MB kapsamında değerlendirilir
- Makine kırılması: Karıştırıcı motorları, dalgıç pompalar, ısı değiştiriciler, gaz arıtma ünitesi arızaları
- Üretim durması (BI/MLOP): Fiziksel hasar sonrası biyogaz üretiminin durmasıyla süregelen sabit giderler ve gelir kaybı
- Çevre kirliliği: Digestat (çürütme atığı) sızıntısından kaynaklanan yeraltı suyu ve toprak kirliliği; koku nedeniyle komşulara üçüncü şahıs sorumluluk
- Hammadde kaynaklı riskler: Yabancı madde içeren hammaddeden kaynaklanan ekipman hasarı; hammadde kalitesi değişkenliği
Biyogaz ≠ Biyokütle: Biyogaz, anaerobik çürütme (fermentasyon) yoluyla gaz üretir ve gaz motoru yakar. Biyokütle ise katı organik yakıtı doğrudan yakar veya gazlaştırır. Risk profilleri ve poliçe yapıları farklıdır; aynı çerçevede değerlendirilemez.
Biyokütle Santralleri (E07)
Biyokütle santralleri, tarımsal artık, odun yongası veya enerji bitkilerini yakarak buhar türbini üzerinden elektrik üretir. Risk profili kömürlü termik santrallere benzer olmakla birlikte yakıt depolama ve yanma riskleri öne çıkar.
- Yakıt depolama — kendiliğinden tutuşma: Kuru biyokütle yığınlarında ısı birikimi ve otoksidasyon sonucu tutuşma riski — nem ve sıcaklık izleme sistemi underwriting'de sorgulanır
- Kazan korozyonu ve ölçeği: Düşük erime noktalı kül bileşenlerinin kazan borularında birikmesi ve ağır korozyon; grate sistemi hasarı
- Toz patlaması: Yakıt işleme ve öğütme sürecinde biyokütle tozu kaynaklı patlama riski
- Türbin ve jeneratör: Standart OPD + MB kapsamında değerlendirilir
- Yakıt tedarik kesintisi: Standart BI tetikleyicisi değildir; fiziksel hasar şartı aranır
- Baca gazı ve çevre: Filtre arızası durumunda hava emisyonu ve çevre sorumluluğu
Atıktan Enerji Üretim Tesisleri — Waste-to-Energy (E08)
Atıktan enerji (WtE) tesisleri, belediye katı atıklarını yüksek sıcaklıkta yakarak buhar ve elektrik üretir. Belediyelerle uzun vadeli atık teslim sözleşmesine bağlı olarak operasyonel sürekliliği kritiktir.
- Atık besleme sistemi: Vinç ve kreyning hasarı, yükleme alanında mekanik arıza
- Fırın ve ızgara sistemi: Yüksek ısıl yük altında ızgara elemanları ve refrakter astar hasarı
- Duman gazı arıtma: SNCR/SCR, scrubber ve filtre sistemleri arızaları; çevre mevzuatı uyumsuzluğu riski
- Kazan ve türbin: Standart OPD + MB kapsamında değerlendirilir
- Tehlikeli atık sorumluluğu: Kontamine duman veya cüruf çevreye yayılması — çevre kirliliği sorumluluğu ayrı değerlendirilir
- Atık tedarik kesintisi: Standart BI tetikleyicisi değildir; fiziksel hasar şartı aranır
Doğalgaz Kombine Çevrim ve Termik Santraller (E09 / E10)
Doğalgaz çevrim santralleri (DGÇS/CCGT) ve kömürlü termik santraller konvansiyonel enerji altyapısının temel bileşenidir. Her iki tipte de MB'nin en büyük hasar kalemi gaz türbini sıcak bölümü ile buhar türbinidir.
- Gaz türbini sıcak bölümü (CCGT / E09): Yanma odası, türbin kanatları (blades), NGV (nozzle guide vane) hasarı — son overhaul tarihi ve döngüsü underwriting'de kritik sorgu konusudur
- Buhar türbini: Son aşama kanat hasarı, kavitasyon, rotor dengeleme sorunları
- HRSG (Isı Geri Kazanım Buhar Jeneratörü): Boru kaçakları, korozyon, ölçek birikimi
- Jeneratör sargı hasarı: Stator sargısı kısa devresi — onarım maliyeti yüksek
- Kömür taşıma ve öğütme (E10): Kömür değirmeni yangını ve patlama riski; bantlı konveyör hasarı; kömür yığını kendiliğinden tutuşması
- BI/MLOP: Gaz türbini hot section revizyonu 3–18 ay sürebilir; tazminat dönemi bu süreye göre belirlenmelidir
Kojenerasyon ve Trijenerasyon (E11)
Kojenerasyon (ısı ve güç birlikte üretimi — CHP) ve trijenerasyon (ısı, soğutma ve güç — CCHP) sistemleri sanayi tesislerinde veya büyük tüketim noktalarına yakın kurulur. Proses ısısına bağımlılık BI etkisini büyütebilir.
- Proses ısısı bağımlılığı: Tesisin üretim sürekliliği kojenerasyon çıktısına bağlıysa, CHP hasarı hem enerji hem üretim kaybını tetikler — BI tazminat tutarı büyür
- Gaz motoru / gaz türbini: MB kapsamında standart olarak değerlendirilir
- Absorpsiyon soğutma grubu (trijenerasyon): Soğutma sistemi arızası ve BI etkisi
- Poliçe koordinasyonu: Kojenerasyon ekipmanı ile ana tesisin poliçeleri koordineli yapılandırılmalıdır; kapsam boşluğu ciddi sonuç doğurabilir
- Yakıt kesintisi: Standart BI tetikleyicisi değildir; fiziksel hasar şartı aranır
Hibrit Enerji Santralleri (E12)
Hibrit enerji sistemleri iki veya daha fazla üretim/depolama teknolojisini (GES+BESS, RES+BESS, GES+RES+dizel) aynı alanda ve ortak şebeke bağlantı noktasında birleştirir.
- Çoklu kapsam katmanı: Her bileşen teknolojisi için ayrı kapsam değerlendirmesi gerekebilir (örn. GES OPD + BESS MB ayrı poliçeler veya tek poliçede farklı bölümler)
- Karma BI tetikleyicisi: Hangi bileşenin hasarının BI'ı tetiklediği ve diğer bileşenin üretim sürekliliği etkisi, poliçe düzenlenmeden önce netleştirilmelidir
- Kapsam gri alanı: Bir bileşen hasarlıyken diğerinin üretime devam ettiği senaryolarda BI tazminatı poliçe şartlarına bağlıdır; bu alan underwriting müzakeresinde açıkça ele alınmalıdır
- PML değerlendirmesi: Hibrit yapının toplam PML'i bileşen bazında ayrı hesaplanır; en büyük hasar senaryosu tüm sistemi etkileyebilir
BESS: batarya enerji depolama sigortası
Batarya enerji depolama sistemleri (BESS) enerji sigortasının en hızlı gelişen ve Risk Değerlendirme Uzmanlarının (underwriter) en dikkatli değerlendirdiği segmentlerinden biridir. Risk profili hem OPD hem MB hem de siber riski kesiştiren özgün bir yapıya sahiptir.
BESS Sigortasının Kritik Riskleri
Termal Kaçak (Thermal Runaway), Yangın Yayılımı (Fire Propagation), Üretici Garantisi (OEM Warranty) ayrımı
🔥 Termal Kaçak (Thermal Runaway)
Bir batarya hücresindeki aşırı ısınma çevresine yayılarak zincirleme reaksiyona dönüşür. Hücre → modül → kabine kadar hasar büyüyebilir. İyi tasarlanmış termal yönetim ve yangın söndürme sistemleri yayılımı sınırlar — Risk Değerlendirme Uzmanı (underwriter) bu sistemleri ayrıntılı sorgular.
🔥 Yangının Hücre/Modüller Arasında Yayılması (Fire Propagation)
Kabinler arası yangın yayılımı — tek kabinlik hasar ile çok kabinlik hasar arasındaki fark tazminat tutarını ve PML hesabını doğrudan belirler. Kabinler arası fiziksel mesafe, yangın bariyerleri ve söndürme sistemi tasarımı bu riski sınırlayan temel faktörlerdir.
⚡ Power Conversion System (PCS)
PCS ve BMS (Battery Management System) arızaları hem OPD hem MB kapsamında değerlendirilebilir. Yazılım kaynaklı BMS hataları ile donanım arızalarının sınırı poliçe şartlarında (wording) netleştirilmelidir.
📉 Batarya Kapasite Kaybı / Performans Düşüşü
Kullanım süresine bağlı kapasite kaybı, aşınma-yıpranma kapsamındadır ve sigorta dışıdır. Beklenen kapasite düşüş eğrisinin altında performans düşüşü de sigortalanabilir bir hasar değildir — bu Üretici Garantisi (OEM Warranty) konusudur.
Üretici Garantisi (OEM Warranty) ile Sigorta Kapsamı Ayrımı
BESS üreticisi (OEM), belirli süre ve koşullar altında imalat hataları ve performans düşüşü için garanti sağlar. Sigorta ise ani fiziksel hasarı karşılar. Bu iki güvence birbirinin yerine geçmez; garanti belgesi ne kadar kapsamlı olursa olsun, yangın veya mekanik arıza için sigortanın işlevi değişmez. Tersi de geçerlidir: sigorta, OEM'in garanti yükümlülüklerini yerine getirmemesini karşılamaz.
Depolama ve Yeni Enerji Teknolojileri
Hidrojen Üretimi ve Depolama (E14)
Yeşil hidrojen üretimi (elektrolitik su ayrıştırma), depolama ve iletim altyapısı enerji sektörünün en hızlı gelişen yatırım alanlarından biridir. Sigortalanabilirlik ve piyasa kapasitesi uluslararası özel piyasada değerlendirilmektedir.
- Elektrolizör riski: PEM veya alkalin elektrolizör arızası — MB kapsamında değerlendirilir
- Yüksek basınçlı depolama: 350–700 bar basınçta hidrojen tanklarında yapısal hasar ve sızdırmazlık kaybı
- Yangın ve patlama: Hidrojenin geniş yanıcılık aralığı ve yüksek alev hızı nedeniyle yangın koruması özelleşmiş değerlendirme gerektirir
- Hidrojen gevrekleşmesi: Metalik bileşenlerde hidrojen etkisiyle malzeme dayanımı düşüşü — malzeme seçimi underwriting belgelemesinde sorgulanır
- Boru hattı: Hidrojen için onaylanmış boru malzemeleri ve kaynak kalitesi underwriting'de incelenir
- Üçüncü şahıs sorumluluğu: Büyük sızıntı veya patlama sonrası çevresel etki
- Piyasa durumu: Teknik dosya ve hasar senaryoları ayrıntılı hazırlanmalıdır; uluslararası özel piyasa kapasitesine bağımlıdır
Karbon Yakalama ve Depolama — CCS (E15)
CCS tesisleri CO₂ yakalama, sıkıştırma, taşıma ve yeraltı jeolojik depolamayı kapsar. Uzun vadeli yeraltı depolama ve sızıntı sorumluluğu nedeniyle sigortalanabilirlik gelişmekte olan bir alan olup teknik doğrulama gerekmektedir.
TEKNİK DOĞRULAMA BEKLİYOR: CCS sigortacılığı, özellikle uzun vadeli rezervuar sızıntısı sorumluluğu açısından uluslararası piyasada henüz standart bir yapıya kavuşmamıştır. Güncel piyasa kapasitesi ve şartları için Neolife ile değerlendirme yapılması önerilir.
Elektrikli Araç Şarj Altyapısı — EV Charging (E16)
EV şarj istasyonları hızlı şarj (DC) ve AC yükleme altyapısından oluşur. Bağımsız şarj istasyonları standart mülkiyet/teknik risk yapısına benzer biçimde değerlendirilebilmekle birlikte büyük ölçekli ağlar farklı yapılandırma gerektirir.
- Ekipman hasarı: Şarj ünitesi yangını, vandalizm, araç çarpması
- Sorumluluk: Araç şarjı sırasında kullanıcı zararına üçüncü şahıs talebi
- Siber risk: Şarj ağının uzaktan yönetim sistemine siber saldırı
- Ticari yapı: Tek istasyon ile şarj ağı programı arasındaki fark — büyük ölçekli ağlar için sigorta yapısı farklılaşır
TEKNİK DOĞRULAMA BEKLİYOR: EV şarj altyapısında uluslararası standart poliçe şartları ve hasar veri tabanı gelişme aşamasındadır. Güncel piyasa kapasitesi için Neolife ile görüşülmesi önerilir.
Petrol, Gaz ve Petrokimya Tesisleri
Petrol ve gaz sektörü arama/üretimden rafinerilere, LNG terminallerinden boru hatlarına kadar enerji sigortasının en teknik ve reasürans bağımlı segmentlerini oluşturur. Her alt segment farklı risk profili ve özel piyasa kapasitesi gerektirir. Türkiye'deki yerleştirme için uluslararası özel piyasa kapasitesi değerlendirilmektedir.
Petrol ve Doğalgaz Arama ve Üretim — E&P (E17)
- Kuyu kontrolü (well control): Yüksek basınçlı ani çıkış (blowout) — yeniden kontrol, tıkama maliyetleri ve çevre kirliliği
- Sondaj ekipmanı hasarı: Sondaj kulesinde (rig) OPD + MB kombinasyonu
- Üretim kaybı: Kuyu hasarı sonrası BI/MLOP değerlendirmesi
- Teminat yapısı: Control of Well (CoW), Operator's Extra Expense, OPD/MB, çevre sorumluluğu
Offshore Petrol ve Gaz Operasyonları (E18)
- Platform hasarı: Sabit ve yüzer platformlarda (FPSO) yangın, patlama, yapısal hasar; deniz koşullarına bağlı kaza
- Offshore blowout: Maliyeti karadaki E&P'den katbekat büyük olabilir; özel CoW kapasitesi gerektirir
- Deniz altı ekipman (subsea): Kontrol hattı, flowline, manifold hasarı
- Denizcilik mevzuatı: Platform sigortası ile gemi (Hull & Machinery, P&I) koordinasyonu
Rafineriler (E19)
- Yangın ve patlama: En büyük hasar senaryosu — basınçlı hidrokarbonların tutulması ve tutuşması
- Proses ünitesi hasarı: Distilasyon kolonu, katalitik kraker (FCC), hidroişleme ünitesi
- Isı değiştirici ve boru: Korozyon, ölçek ve mekanik yorulma
- BLEVE riski: Basınçlı sıvılaşmış gaz tankı patlama senaryosu
- Çevre kirliliği: Yakıt sızıntısı, toprak ve su kirliliği
- PML/EML: Rafineri yangınlarında potansiyel maksimum hasar değeri son derece yüksek olabilir
Petrokimya Tesisleri (E20)
- Proses yangını ve patlaması: Yüksek basınç ve reaktif kimyasallar yangın/patlama riskini artırır
- Reaktör hasarı: Etilen, polietilen, PTA ve benzeri ürün reaktörleri
- Ürün sorumluluğu: Dağıtılan kimyasalın neden olduğu üçüncü şahıs zararı
- İş durması: Entegre petrokimya tesislerinde BI süresinin uzaması mümkündür
LNG Terminalleri (E21)
- Sıvılaştırma ve depolama: Soğutulmuş (−162 °C) depolama tanklarında sızdırmazlık kaybı ve kırılgan hasar
- BLEVE ve soğuk yangın: LNG'nin hızlı buharlaşmasıyla oluşan pool fire ve BLEVE senaryosu
- Terminal–gemi arabirimi: Yükleme/boşaltma kollarında arabirim riski; marine ve enerji sigortası koordinasyonu gerekir
- BI: Terminal hasarı enerji arz güvenliğini doğrudan etkiler; indemnity period ve limit kritik
LPG Depolama ve Dolum Tesisleri (E22)
- Depolama tankı: Basınçlı LPG tankı yapısal hasarı ve BLEVE riski
- Dolum prosesi: Tüp dolum hattında sızdırmazlık kaybı, yangın ve patlama
- Nakliye riski: LPG taşıma tankerlerine ait kargo sigortası — ayrı değerlendirme gerekir
- Üçüncü şahıs sorumluluğu: Çevresindeki yapı veya kişilere zarar senaryosu
Boru Hatları ve Pompa İstasyonları (E23)
- Boru hattı hasarı: Mekanik etki (inşaat ekipmanı), korozyon, toprak oturması, jeolojik hareketler
- Pompa / kompresör istasyonu: Makine kırılması — pompalar, kompresörler, kontrol sistemleri
- Çevre kirliliği: Ham petrol veya doğalgaz sızıntısı büyük temizleme maliyeti ve sorumluluk doğurabilir
- Sabotaj / üçüncü şahıs müdahalesi: Özellikle bölgesel geçişli hatlarda siyasi risk değerlendirmesiyle koordineli incelenebilir
- BI: Stratejik boru hattı kapasitesi büyükse hasar BI etkisi ağırlaşır; tazminat dönemi konuma göre belirlenmeli
Onshore Petrol & Gaz uzmanlık sayfası planlanmaktadır: Petrol, gaz ve petrokimya segmentine özgü daha kapsamlı içerik ayrı bir uzman sayfasında ele alınacaktır. Bu bölüm genel çerçeveyi özetlemektedir.
Doğal afet sublimitleri, serial loss ve tasarım hatası
Doğal afet sublimitleri
Enerji tesisleri genellikle kentsel alanlara uzak, açık coğrafyalarda konuşlanır; bu da doğal afet maruziyetini artırır. Deprem, sel, fırtına ve toprak kayması için OPD poliçesinde ayrı alt limitler (sublimitler) uygulanır.
| Risk | Tipik Durum | Not |
|---|---|---|
| Deprem | Ayrı alt limit (sublimit) / yüksek muafiyet (deductible) | Türkiye geneli yüksek sismik risk; bölgeye göre farklılaşır |
| Sel / taşkın | Ayrı alt limit (sublimit) | Vadi içi GES/HES tesisleri için kritik |
| Fırtına / hortum | Genel kapsam dahili | RES ve GES paneller için yüksek muafiyet (deductible) uygulanabilir |
| Dolu | Alt limit (sublimit) / ortak sigorta (coinsurance) | GES panel hasarında en yaygın küçük hasar |
| Toprak kayması | Değerlendirmeye bağlı | Jeoteknik rapor, Risk Değerlendirme Uzmanı'nın (underwriter) birincil belgesi |
Seri Hasar (Serial Loss) riski
Aynı üretici ve modelin binlerce adet kullanıldığı büyük GES ve RES projelerinde, seri üretim hatasından kaynaklanan toplu arıza tüm tesisi etkiler. Risk Değerlendirme Uzmanları:
- Kullanılan inverter, panel veya türbin markası ve modelini sorgular.
- Seri Hasar için poliçede alt limit (sublimit) veya özel dışlama uygulayabilir.
- Farklı marka/model çeşitlendirmesi risk azaltım önlemi olarak değerlendirilebilir.
Kusurlu Tasarım (Defective Design): işletme aşamasında
Tesisin devreye alınmasından sonra keşfedilen tasarım hatası, işletme poliçelerinde CAR/EAR'a göre farklı ele alınır. Standart OPD/MB poliçeleri tasarım hatasının kendisini değil, bu hatadan kaynaklanan fiziksel hasarı karşılar. Poliçe şartlarındaki (wording) "kusurlu tasarım (defective design)" istisnasının nasıl formüle edildiği, büyük hasarlarda tazminat tutarını belirler.
İletim ve dağıtım (T&D) riskleri
İletim hattı, dağıtım şebekesi ve trafo merkezleri, enerji sisteminin hasar halinde en geniş BI hasarı yaratan bileşenleridir.
- Overhead line (OHL) hasarı: Fırtına, buzlanma, ağaç devrilmesi, kısa devre. Hat uzunluğuna bağlı olarak hasarın lokalize edilmesi güçtür; PML genellikle belirli bir span aralığı üzerinden hesaplanır.
- Yeraltı kablosu: Mekanik hasar, toprak oturması, su sızması. Hasar tespiti ve onarım süresi OHL'den uzun olabilir.
- Trafo merkezi (GIS/AIS): SF6 gaz kaçağı, busbar kısa devresi, ark yangını. Büyük şalt merkezi hasarı yüksek PML ve uzun temin süresi anlamına gelir.
- SCADA/dijital kontrol sistemi: Siber saldırı veya yazılım hatası kaynaklı kontrol kaybı. OPD/MB ile siber poliçesi sınırları netleştirilmeli.
Deniz Altı Enerji Kabloları (E27)
Offshore rüzgâr parklarını kıyıya bağlayan ihraç kabloları ve ülkeler arası enerji iletim bağlantıları, özelleşmiş denizcilik-enerji hibrit sigortası gerektirir.
- Tekne demiri ve balıkçı ağı hasarı: Dip kablo hasarının en yaygın nedeni
- Zemin hareketi: Taban aşınması (scouring), toprak kayması veya deprem
- Onarım maliyeti: Deniz altı kablo onarımı; özel gemi ve ekipman gerektiren uzun ve maliyetli süreç
- BI etkisi: Offshore üretimin tümünü devre dışı bırakan kablo hasarı — tazminat dönemi buna göre belirlenmeli
- Sigorta yapısı: Marine All Risks ile enerji sigortası koordinasyonu değerlendirilmeli
Enerji Ekipmanı Üreticileri (E28)
Türbin, panel, inverter veya transformatör üreten şirketler için enerji sektörüne özgü sigorta ihtiyaçları genel sanayi sigortasından farklılaşır.
- Ürün sorumluluğu: Seri üretim hatası veya tasarım kusuru sonucu kurucuda oluşan hasar — Neolife'ın mesleki sorumluluk ve ürün sorumluluğu kapsamlarıyla birlikte değerlendirilir
- Üretim tesisi sigortası: Standart mülkiyet ve makine kırılması kapsamı
- Prototip ve test riski: Yeni ürün testleri sırasında hasara yönelik özel kapsam değerlendirilebilir
- Geri çağırma (product recall): Seri hata kaynaklı maliyetler — ürün geri çağırma poliçesiyle değerlendirilir
Şebeke kesintisinin sigortalanabilirlik sınırı: Şebeke operatörünün kendi sistemi nedeniyle oluşturduğu kesintiden tesisin BI hasarı standart poliçe kapsamı dışındadır. Bazı özel piyasa yapılandırmaları kısıtlı kapsam sunabilir; ancak bu ürünün piyasa erişimi sınırlıdır ve her zaman temin edilemeyebilir.
Risk Değerlendirmesinde Neler İsteniyor?
Enerji sigortası teklifinin tam ve hızlı değerlendirilebilmesi için aşağıdaki bilgi ve belgeler hazırlanmalıdır. Bu liste aynı zamanda proje risk görüşmelerinde kullanılabilir.
Proje Teknik Dosyası
Risk ve Hasar Yönetimi
Finansal ve Sigorta Yapısı
Coğrafi ve Doğal Afet
BESS projeleri için ek belgeler
- Batarya kimyası (LFP, NMC vb.) ve hücre üreticisi
- Termal yönetim sistemi teknik detayı
- Yangın söndürme sistemi tasarımı (kabine özgü / sistem geneli)
- BMS ve PCS teknik şartnamesi
- Thermal runaway test raporları (UL 9540A veya eşdeğer)
- Kabinler arası fiziksel mesafe ve bariyer yapısı
Sık sorulan sorular
İlgili sayfalar
Hasar tahminlerinde metodoloji
Swiss Re: Exposure rating farklı hasar tahmini varsayımlarını açıklar. Tesis raporunun tanımları poliçe ve kapasite görüşmelerine esas alınmalıdır.