İş Durması ve Kâr Kaybı Sigortası

Maddi Hasar Olmadan BI Tazminatı Olmaz

İş durması sigortası bağımsız çalışmaz. Poliçe, tazminat doğmasının ön koşulu olarak sigortalı bir maddi hasar olayının gerçekleşmesini gerektirir; bu koşula Maddi Hasar Proviso denir. Yangın sonrası fabrikayı onarıyorsunuz ama cironuz sıfır: işte bu süre iş durması tazminatının kapsadığı dönemdir. Tedarikçinin yangını, elektrik kesintisi veya siber saldırı gibi özel senaryolar standart poliçe dışındadır; bu durumlar için ek teminatlar gerekir.

Gross Profit Esası ve Revenue Esası

İş durması poliçelerinde sigorta bedelinin nasıl tanımlandığı tazminat hesabını doğrudan etkiler. İki yaygın esas vardır:

Gross Profit (Brüt Kâr) Esası — Standart Yaklaşım

Türkiye'de ve uluslararası pazarlarda tercih edilen yöntemdir. Brüt kâr şöyle tanımlanır:

Bu esasta sabit giderler (kira, maaş, amortisman, faiz) ve net kâr korunur. Değişken maliyetler zaten gerçekleşmediğinden tazminata dahil edilmez; prim daha düşük ve hesap daha doğrudur.

Revenue (Ciro) Esası

Özellikle perakende ve hizmet sektörlerinde kullanılır. Cironun tamamı sigortalı değer olarak belirlenir; değişken maliyetler de tazminata girer. Prim daha yüksektir; üreticiler için genellikle aşırı sigorta anlamına gelir. Poliçe ifadelerinde "Turnover Basis" veya "Revenue Basis" olarak geçer.

Hangi Esası Seçmeli?

Üreticiler ve yoğun satın alma maliyeti olan işletmeler için Gross Profit esası neredeyse her zaman daha uygundur. Hizmet sektöründe değişken maliyet düşükse iki esas yakınlaşır; sigortacıyla hesaplama yapılarak uygun esas belirlenir.

Maksimum Tazminat Dönemi (Indemnity Period)

Tazminat dönemi, hasarın gerçekleştiği günden işletmenin hasar öncesi ticari düzeyine ulaştığı güne kadar geçen süreyi ifade eder. Poliçede belirlenen maksimum süre, bu toparlanma süresini karşılamalıdır.

Tazminat Dönemi Süresine Etki Eden Faktörler

Bekleme Süresi (Deductible Period)

Bekleme süresi, maddi hasar olayının gerçekleşmesinden iş durması tazminatının başlamasına kadar sigortalının kendi üstlendiği muafiyet dönemidir. Bu süre boyunca oluşan gelir kaybı sigortacı tarafından ödenmez.

• Yaygın bekleme süreleri: 3, 7, 14 veya 30 gün
• Kısa bekleme süresi → daha yüksek prim; uzun bekleme süresi → daha düşük prim
• Küçük ve kısa süreli aksama risklerini işletme öz kaynaklarıyla karşılayabiliyorsanız 14–30 günlük bekleme süresi uygun maliyet-fayda dengesi sağlar
• Kritik üretim tesisleri için 0 gün veya 3 gün bekleme süresi tercih edilebilir

Artan Maliyet Teminatı (ICOW — Increased Cost of Working)

İş durması sigortasının en değerli bileşenlerinden biri, işletmenin faaliyetini geçici olarak sürdürmek için katlandığı makul ek maliyetleri karşılayan ICOW (artan çalışma maliyeti) teminatıdır.

ICOW teminatı kapsamına girebilecek tipik giderler:

• Geçici üretim mekanı veya ofis kiralama
• Dış kaynak üretim veya taşeron maliyetleri
• Temin süresi uzun ekipman yerine geçici kiralama
• Hızlandırılmış onarım için fazla mesai ve proje yönetim maliyetleri
• Müşteri kaybını önlemek için ekstra lojistik ve nakliye

Ek Artan Maliyet Teminatı (AICOW — Additional Increased Cost of Working)

ICOW ile karıştırılmaması gereken AICOW, tazminat dönemi sona erdikten sonra işletmenin tam kapasiteye ulaşması için katlandığı ek maliyetleri karşılar. Tipik senaryo: fabrika onarıldı, üretim yeniden başladı — ancak tam kapasiteye dönmek için ek yatırım, geçici dış kaynak veya pazar toparlanma giderleri devam ediyor. AICOW bu dönemdeki makul ek giderleri karşılayabilir. Her poliçeye dahil değildir; teklife özellikle eklenmelidir.

Koşullu İş Durması (Contingent Business Interruption)

Standart BI poliçesi yalnızca kendi işyerinizde gerçekleşen maddi hasar olaylarını kapsar. Ancak tedarikçinizin fabrikasının yanması veya kritik müşterinizin faaliyetinin durması da cironuzu doğrudan etkiler. Bu riski Contingent BI teminatı güvence altına alır.

Contingent BI Türleri

• Tedarikçi Bağımlılığı (Supplier Contingency): Tek kaynaktan tedarik edilen hammadde veya bileşenin üreticisinin hasara uğraması
• Müşteri Bağımlılığı (Customer Contingency): Cironuzun büyük bölümünü oluşturan müşterinin faaliyetini durdurması
• Lider veya Odak Müşteri: Büyük perakendeci veya OEM müşteriye bağımlılık

Contingent BI kapsam genişliği sigortacıya göre önemli ölçüde farklılaşır; poliçe ifadelerinde "named" (belirli tedarikçi listesi) veya "unnamed" (genel kapsam) ayrımı kritik öneme sahiptir.

Hizmet Kesintisi Teminatı (Utility Failure)

Elektrik, doğalgaz, su veya iletişim altyapısındaki kesinti işletmenizi durdurabilir. Bu risk standart BI poliçesinin dışındadır çünkü kendi tesisinizdeki maddi hasar yoktur. Hizmet kesintisi teminatı, fatura hattında yaşanan kesintiden kaynaklanan iş durmasını belirli koşullarda kapsar.

• Kapsamın "off-premises" (tesis dışı altyapı) kesintisini içerip içermediği kontrol edilmeli
• TEDAŞ veya dağıtım şirketi kaynaklı kesintiyle özel hat hasarı ayrı değerlendirilmeli
• Bekleme süresi genellikle standart BI'dan daha uzundur (24–72 saat)

Makine Kırılması Kâr Kaybı (MLOP — Machinery Loss of Profits)

Makine kırılması sigortası hasarlı ekipmanın onarım veya değiştirme maliyetini karşılar; üretimin durmasından kaynaklanan gelir kaybını değil. Bu boşluğu MLOP teminatı doldurur. Tetikleyici, yangın değil makine kırılmasıdır; bu nedenle MLOP standart kâr kaybı poliçesinden bağımsız olarak değerlendirilir ve genellikle Makine Kırılması (MB) poliçesine ek teminat olarak düzenlenir.

• Kapsam ön koşulu: MB poliçesi kapsamında tazminat ödenmiş olması yaygın şarttır
• Tazminat dönemi: Hasarlı makinenin temin ve kurulum süresine göre belirlenir; özel imalat ekipmanda 6–18 aya kadar uzayabilir
• Bekleme süresi: Sigortacıya göre değişir, standart BI'dan farklı uygulanabilir

Gecikmeden Kaynaklanan Kâr Kaybı (DSU / ALOP)

Yapım aşamasındaki tesis henüz faaliyete geçmediğinden standart BI sigortasıyla korunamaz. Hasar nedeniyle projenin gecikmesi tahmini gelir başlangıcını erteleyerek ciddi finansal kayıp doğurur. Bu riski DSU (Delay in Start-Up) veya ALOP (Advance Loss of Profits) teminatı karşılar.

DSU/ALOP, CAR (İnşaat Tüm Riskler) veya EAR (Montaj Tüm Riskler) poliçesine ek olarak düzenlenir. Hasar CAR/EAR kapsamına girmelidir; gecikme bu hasardan kaynaklanmalıdır. Bekleme süresi yaygın olarak 14–30 gün; tazminat dönemi projenin büyüklüğüne ve gecikmesine göre tasarlanır.

Cargo DSU

Proje kargosunun hasar görmesi teslimat süresini ve proje başlangıcını erteleyebilir. Cargo DSU, nakliyat hasarından kaynaklanan gecikme kâr kaybını karşılar. Proje nakliyatı poliçesine ek olarak sunulur; büyük enerji ve altyapı projelerinde kritik teminattır. Bkz: Nakliyat Sigortası. Bu yapının proje kargosu tarafı için Marine DSU Sigortası sayfasına bakın.

Erişim Engeli Teminatı (Denial / Prevention of Access)

İşletme binasında maddi hasar olmasa bile yetkili makam kararıyla veya komşu mülkteki hasar nedeniyle tesise erişim engellenebilir. Örnek: yakındaki bina yangını nedeniyle sokak güvenlik kapsamına alınır ve 2 hafta işyerine girilemiyor. Standart BI poliçesi kendi tesisindeki maddi hasarı gerektirir — bu senaryoda maddi hasar yoktur.

Erişim Engeli (Prevention of Access) teminatı bu boşluğu kapatır. Standart kapsama dahil değildir; opsiyonel olarak veya özel poliçelerde sunulur. Kapsam koşulları — özellikle yetkili makam kararı şartı ve erişimi engelleyen olayın tanımı — sigortacıya ve wording'e göre değişir.

Maddi Hasar Olmaksızın İş Durması (Non-Damage BI)

Standart iş durması sigortası maddi hasar proviso üzerine kuruludur; maddi hasar gerektirmeyen olaylar kapsam dışı kalır. Non-Damage BI bu boşluğu dolduran özel teminat kategorisidir ve standart BI poliçesinin dışında ayrıca temin edilmelidir.

Tipik Non-Damage BI tetikleyicileri:

• Siber saldırı — maddi hasar oluşturmayan ağ kesintisi (bkz: Siber Sigortası)
• Salgın hastalık veya pandemi nedeniyle yetkili makam kapanma kararı
• Erişim yasağı — hasarsız, yetkili makam kararıyla
• Tedarikçi iflası veya sözleşmesel taahhüt ihlali

Parametrik İş Durması Çözümleri

Geleneksel BI tazminatı gerçek kayıp tespitini gerektirir. Parametrik BI, önceden tanımlanmış bir olayın (belirli güçte deprem, belirli sürenin üzerinde elektrik kesintisi vb.) gerçekleşmesi halinde sözleşmede belirlenen sabit tutarı — kayıp tespiti olmaksızın — öder.

• Hızlı ödeme: tetikleyici gerçekleştiğinde bekleme yoktur
• Şeffaf tetikleyici: nesnel, ölçülebilir bir parametre
• Baz riski: gerçek kayıp ile sabit ödeme örtüşmeyebilir

Parametrik çözümler Türkiye'de ağırlıklı olarak tarım ve iklim riskleri için kullanılmaktadır. Bkz: Parametrik Sigorta.

BI Tazminat Döneminin Hesaplanması

Tazminat hesabı, gerçekleşen ciro ile hasar olmasaydı gerçekleşecek "tahmini ciro" arasındaki farka dayanır. Gross profit esasında hesap şöyle işler:

Sigortacı; bütçe, geçmiş dönem mali tabloları ve sektör trendlerini kullanarak hasar olmayan senaryoyu (counterfactual) oluşturur. Bu nedenle mali kayıtların düzenli ve güncel tutulması hasar sonrası tazminat sürecini doğrudan etkiler.

Sigortalama için Gereken Bilgiler

Sigortacılar BI poliçesi fiyatlamak için aşağıdaki bilgileri ister. Eksiksiz ve doğru sunulan bilgi daha rekabetçi teklif almanızı sağlar:

• Son 3 yıla ait gelir tablosu ve brüt kâr/ciro ayrımı
• Maksimum tek dönem ciro ve mevsimsel dalgalanma profili
• Kilit tedarikçiler ve her birinin ciro içindeki payı
• Kilit müşteri konsantrasyonu (en büyük 5 müşterinin toplam cirodaki payı)
• İşletmenin kısmi kapasiteyle veya alternatif lokasyonda çalışma kabiliyeti
• Mevcut iş sürekliliği planı (BCP) ve son test tarihi
• Yangın, PAR veya makine sigortacısı ve poliçe detayları

BI Sigorta Bedeli ve Çalışma Tablosu

BI sigorta bedelinin doğru hesaplanması tazminat anındaki eksik sigorta riskini önlemek için kritiktir. Sigortacılar 12 aylık gerçekleşen brüt kâr verisi üzerinden BI çalışma tablosu (BI Worksheet) hazırlanmasını bekler.

• Personel giderleri (Payroll): Sabit personel maliyetleri (işçilik, sosyal güvenlik katkıları) BI gross profit tanımına dahil edilir; değişken personel maliyetleri ayrıca değerlendirilir
• Kâr kaybı tazminat hazırlık giderleri (Claims Preparation Costs): Hasar tespiti için mali müşavir, kayıp tespitçisi ve uzman giderleri bazı poliçelerde ayrıca tazmin edilebilir
• Eksik sigorta / Average kuralı: Sigorta bedeli gerçek brüt kârdan düşük belirlenmişse tazminat orantılı olarak azalır. Örneğin sigorta bedeli gerçek değerin %80'i ise tazminat da %80 oranında ödenir. BI sigorta bedeli her yıl güncel mali tablolarla gözden geçirilmelidir

BI Sigortası — SSS

Diğer Kurumsal Sigorta Çözümleri