P&I Sigortası
(Protection & Indemnity)

P&I Sigortası Nedir?

P&I (Protection & Indemnity, "koruma ve tazmin"), gemi malikinin, işletenin veya kiracının geminin işletilmesinden doğan üçüncü kişi sorumluluklarını ve bunlarla ilgili bazı masrafları güvence altına alır. Türkçe literatürde "kulüp sigortası" olarak da anılır.

Dünyada bu teminat büyük ölçüde International Group'a bağlı P&I kulüpleri tarafından sunulur; kulüpler, üyelerin kurduğu, kâr amacı gütmeyen karşılıklı (mutual) birliklerdir. Bunun yanında fixed premium ve ticari sigortacı çözümleri de bulunur. P&I, geminin kendisini veya yükün kendisini sigortalamaz.

Kimler İçin Uygundur?

• Gemi malikleri ve işletenler (Owners' P&I)
• Kiracılar (Charterers' P&I): kiracının sigorta ihtiyacı çoğu durumda donatanın teminatından ayrıdır; ayrıntı için Gemi Kiracısı Sorumluluk Sigortası sayfasına bakın
• Uygun durumlarda bareboat kiracılar ve tekne işleten diğer kuruluşlar
• Yat ve küçük ticari tekne işletenlerinin ihtiyacı ayrıca değerlendirilir

Teminat Kapsamı ve Koşulları

Aşağıdaki başlıklar P&I ürünlerinde sık görülür. Hiçbiri tüm ürünlerde aynı kapsamda varsayılmamalıdır; her başlığın kapsamı, limiti, muafiyeti ve istisnaları ilgili Club Rules, Certificate of Entry ve poliçe şartlarıyla belirlenir.

Teminat genellikle sigorta/koruma süresi içinde ortaya çıkan, geminin işletilmesiyle ve sigortalının menfaatiyle bağlantılı bir olaya dayanır. Bazı kalemlerde alt limit bulunur; çekme veya ilave yük türleri gibi genişletmeler ayrı anlaşma gerektirebilir.

P&I Hukuki Masrafları ve FD&D Farkı

P&I kapsamında hukuki masraflar

P&I'nin kapsadığı bir sorumlulukla bağlantılı masraflardır (örneğin avukat, uzman ve savunma giderleri). Kulüp kurallarında çoğunlukla kulübün onayına ve yönlendirmesine bağlıdır.

FD&D (Freight, Demurrage & Defence)

Ayrı bir teminattır; ayrıntılar için FD&D Sigortası sayfasına bakın. Taşıma sözleşmeleri, konşimento ve çarter uyuşmazlıklarının kurulması veya savunulması gibi, kulübün P&I kapsamındaki bir sorumluluğa dayanmadığı hukuki masrafları ele alır.

• FD&D, uyuşmazlık konusu asıl bedeli (örneğin ödenmeyen kira bedelini) ödemez.
• Kapsam, muafiyet ve alt limitler kulübe veya sigortacıya göre değişir; kapsam çoğu zaman takdire bağlıdır.
• Bir sorumluluk P&I kapsamında değilse, hukuki masraflar gemi FD&D için de girilmişse FD&D kuralları kapsamında ayrıca değerlendirilir.

P&I ve H&M: Çatma Sorumluluğu

Çatma sorumluluğunun hull ve P&I arasında nasıl paylaşıldığı evrensel bir oran değildir:

• Bazı İngiliz kökenli hull formlarında Running Down Clause çatma sorumluluğunun yalnızca bir kısmını (sıklıkla 3/4) karşılar; kalan kısım P&I'ye düşebilir.
• Bazı hull formlarında 4/4 çatma teminatı opsiyonel veya standarttır; bu durumda ayrı bir 1/4 P&I teminatına gerek kalmayabilir.
• Hull teminatı sigorta bedeliyle sınırlıdır; bedeli aşan "excess" çatma sorumluluğu P&I'nin konusu olabilir.
• P&I, hull poliçesinin kapsadığı veya standart şartlarda kapsayacağı zararları karşılamayabilir.
• Enkaz kaldırma ve diğer kalemlerde hull ile P&I arasındaki sınır kloza göre değişir.

Hull klozu, P&I kuralı ve giriş koşulları birlikte okunmalıdır. Hull tarafı için Tekne ve Makine Sigortası sayfasına bakın.

P&I ve Cargo Sigortası: Yük Açısından Fark

Önemli İstisnalar ve Kısıtlamalar

Aşağıdakiler örnektir; liste tam değildir. İstisnalar kulübe, sigortacıya ve poliçe yılına göre değişir; belirli bir kulübün kuralı bütün piyasa için geçerliymiş gibi okunmamalıdır.

• Savaş ve terör riskleri: Standart P&I kurallarında genellikle hariçtir; ayrı savaş riski teminatı bulunabilir ve bu teminat bölgesel kısıtlamalara veya iptal bildirimlerine tabi olabilir.
• Yaptırımlar: Kulüp veya sigortacıyı yaptırım ya da idari işlem riskine maruz bırakacak teminat veya ödemeler kapsam dışında kalabilir; bu, işlemin kendisi yasal olsa bile söz konusu olabilir.
• Sefer ve ticaret bölgeleri: Poliçe veya giriş koşulları belirli bölgelerde teminatı kısıtlayabilir ya da ek koşullar getirebilir.
• Hukuka aykırı, güvensiz veya aşırı tehlikeli sefer/ticaret: Kontrbant taşımacılığı veya abluka ihlali gibi durumlar kurallarda hariç tutulabilir.
• Yük sorumluluğu: Taşıyıcının yük sorumluluğu çoğu zaman uygulanan taşıma sözleşmesi ve düzenleme çerçevesiyle sınırlıdır; sapma (deviation) veya taşıyıcının savunma/sorumluluk sınırlama haklarını ortadan kaldıran sözleşme koşulları gibi durumlar kapsamı etkileyebilir.
• Sözleşmesel sorumluluk: Sözleşme olmasa doğmayacak sorumluluklar, onay veya standart sektör formu gibi koşullar yoksa kapsam dışında olabilir.
• Diğer sigorta konuları: Gemi gövdesi ve makine hasarı (H&M) ile yükün kendisindeki zarar (Cargo) P&I'nin konusu değildir. Konteyner ekipmanının kendi fiziksel hasarı da P&I'nin otomatik konusu değildir; bkz. Konteyner Sigortası.
• Muafiyet ve alt limitler: Ürüne ve poliçeye özgü muafiyetler, alt limitler ve istisnalar poliçe ve kural metninde yer alır.

Türkiye'de P&I Zorunluluğu ve Mevzuat Çerçevesi

Türkiye'de P&I benzeri koruma ve tazmin sigortası, deniz alacaklarına ilişkin ayrı bir yönetmelikle düzenlenir. Deniz Alacaklarına İlişkin Gemilerin Sigortalandırılması ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 14/11/2010, 27759; yürürlük 1/7/2011) iki gruba uygulanır (m.2/1): 300 GT ve üzerindeki Türk bayrağı taşıyan gemiler ile bayrağına bakılmaksızın Türk deniz yetki alanında bulunan liman tesislerine gelen veya bu tesislerden ayrılan gemiler. Madde metninde 300 GT ifadesi Türk bayraklı gemiler için yer alır; ikinci grup için ayrıca bir GT eşiği yazılmamıştır, bu nedenle yabancı bayraklı gemilerin kapsamı Türk bayraklı gemilerle aynı biçimde okunmamalı, güncel idari yazı ve duyurular teyit edilmelidir. Yönetmelik savaş gemilerini, yardımcı savaş gemilerini veya ticari maksatlı olmayan ve kamu hizmeti için kullanılan devlete ait veya devlet tarafından işletilen gemileri kapsamaz (m.2/2); devlete ait ya da devlet tarafından işletilen her gemi bu istisnadan yararlanmaz, istisna ticari maksatlı olmama ve kamu hizmeti için kullanılma unsurlarına bağlıdır.

• Sigorta yükümlülüğü: Türk bayraklı gemiler donatanlarınca deniz alacaklarına karşı koruma ve tazmin sigortası ile sigortalandırılır; yönetmelik kapsamındaki liman tesislerine gelen tüm gemilerin geçerli bir koruma ve tazmin sigortasına sahip olması zorunludur (m.5). Sigorta, 1976 Konvansiyonu ve 1996 Protokolü çerçevesinde sınırlandırmaya bağlı deniz alacaklarını kapsar.
• Bildirim ve ibraz: Gemiler, Türk karasularına girişten önce poliçelerinin bir suretini Türkiye'de mukim bir gemi acentesi vasıtasıyla, talep halinde, en yakın liman başkanlığına ulaştırır; bu bildirime uymayan gemilere yanaşma/demirleme ordinosu ve yola elverişlilik belgesi verilmez (m.6).
• Gemide bulundurma: Poliçenin gemide bulundurulması zorunludur; liman başkanlığı kontrol edebilir, poliçe bulunmuyorsa gemiye limandan uzaklaştırma emri verebilir (m.7). İhlallerde Limanlar Kanunu çerçevesinde cezai müeyyide uygulanır (m.8).

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün 9/1/2025 tarihli (2431032 sayılı) ve 17/2/2025 tarihli (2526497 sayılı) yazıları, Deniz Ticaret Odası sirkülerleri (31/2025 ve 129/2025) üzerinden şu çerçeveyi bildirmektedir: limanlara gelen veya limanlardan ayrılan 300 GT ve üzeri gemilerin, Bakanlığın internet sitesinde ilan edilen Muteber P&I Kuruluşlarından veya Liman Tek Pencere (LTP) ve Liman Yönetimi Bilgi Sistemi (LYBS) sistemlerinde kayıtlı sigorta kuruluşlarından birinin poliçesini ibraz etmesi gerekir; muteber liste dışındaki sigortacılar için LTP ve LYBS kaydına başvuru usulü ve şartları belirlenmiştir. Bu yazılar yalnızca sirkülerler üzerinden incelenmiştir; yazıların kendisi, güncel liste, başvuru şartları ve sonraki değişiklikler Denizcilik Genel Müdürlüğü duyurularından teyit edilmelidir ve bu şartlar kesin ve evrensel bir hüküm olarak okunmamalıdır.

Aynı yazılara göre Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği Uygulama Yönergesi m.13, Boğazlardan geçecek tehlikeli yük taşıyan gemiler, 300 GT ve üzeri gemiler ve yedek çeken gemiler için geçerli bir P&I poliçesi şartı getirmektedir (Yönerge metni doğrudan incelenmemiştir).

P&I poliçesi, uluslararası sözleşmelerin istediği sigorta sertifikalarının yerine kendiliğinden geçmez; sertifikalar ayrı mali güvence belgeleridir ve gemi tipine, bayrağa ve ilgili sözleşmeye bağlıdır. Yolcu taşıyan gemiler için ayrıca TTK m.1259 ve Tarife ve Talimat Tebliği kaynaklı Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası yükümlülüğü bulunabilir; bunun hukuki dayanağı ve konusu yukarıdaki yönetmelikten ayrıdır ve ikisi birbirinin yerine otomatik olarak geçmez.

Mutual P&I, Fixed Premium ve Ticari Sigortacı Seçenekleri

Üç seçenek yapı olarak farklıdır; birinin özelliği diğerleri için varsayılmamalıdır.

Mutual P&I (International Group kulüpleri)

Üyeler tarafından kurulan, kâr amacı gütmeyen birliklerdir. Büyük hasarlar kulüpler arasında havuz (pooling) yapısıyla paylaşılır; havuz ve reasürans programı kulüpler ve International Group tarafından yürütülür. Prim, ek prim (supplementary/ek çağrı) ve limit uygulaması kulübün kurallarına göre belirlenir.

Fixed premium

Prim önceden belirlenir; sunan kuruluşlar tipik olarak ek prim uygulanmadığını belirtir. Ancak limit ve kapsam sağlayıcıya göre değişir; bir sağlayıcı daha düşük limit belirtirken diğeri daha yüksek limit belirtebilir. Mutual yapının sunduğu avantajlar (örneğin olası prim iadesi) bu ürünlerde bulunmayabilir.

Ticari sigortacı çözümleri

Kapsam, limit, kabul ve yaptırım koşulları tamamen ilgili sigortacının poliçe şartlarına bağlıdır. Sertifika veya blue card düzenlenmesi ve kabulü sigortacıya ve ilgili otoriteye göre değişir.

Seçimi gemi tipi ve boyutu, sefer bölgesi, sözleşmesel gereksinimler (örneğin bir sözleşmenin belirli bir güvence türünü istemesi) ve sigortacıların kabulü etkiler.

Teklif İçin Gerekli Bilgiler

• Gemi adı ve IMO numarası; gemi ve gövde tipi; brüt tonaj; inşa yılı
• Bayrak ve sicil limanı; klas kuruluşu
• Ticaret ve sefer bölgesi; taşınan yük türleri
• Mürettebat sayısı ve milliyeti; ISM işleten şirket ve belgeler
• Malik, işleten, yönetici ve varsa ortak sigortalılar
• Son yılların hasar geçmişi
• Talep edilen teminat sınıfı (örneğin P&I, FD&D), limit ve muafiyetler

Kabul, ek bilgi talepleri ve şartlar ilgili kulüp veya sigortacıya aittir.

Sık Sorulan Sorular

Neolife'ın Rolü

Neolife Grup, gemi malikleri, işletenler ve kiracılar için P&I sigorta ihtiyaçlarının analiz edilmesi, H&M ve diğer denizcilik poliçeleriyle teminat koordinasyonunun sağlanması ve ulusal ve uluslararası sigorta piyasalarında uygun çözümlerin araştırılması süreçlerinde brokerlik hizmeti sunar. Teklif, teminat kapsamı, limitler ve kabul şartları ilgili sigortacı veya P&I kuruluşunun değerlendirmesine tabidir.